Κείμενο: Μάριον Κοντογιάννη
Το αίμα των υπεραιωνόβιων ανθρώπων (όσων δηλαδή φτάνουν ή ξεπερνούν τα 110 έτη) βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης έρευνας για τη μακροζωία. Αναδυόμενα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι τόσο οι εκατονταετείς (100+) όσο και οι υπεραιωνόβιοι διαθέτουν μοναδικά προφίλ αίματος, τα οποία διαφέρουν αισθητά από εκείνα των ανθρώπων που δεν ζουν τόσο πολύ.
Αν οι επιστήμονες καταφέρουν να κατανοήσουν τι ακριβώς διαφοροποιεί βιολογικά τους
μακροβιότερους ανθρώπους και για ποιον λόγο, η γνώση αυτή θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ώστε περισσότεροι να ζήσουν όχι μόνο περισσότερα χρόνια, αλλά και με καλύτερη υγεία.Ευνοϊκοί βιοδείκτες ήδη από τα 65
Έρευνες δείχνουν ότι οι εκατονταετείς αρχίζουν να εμφανίζουν ευνοϊκούς βιοδείκτες στο αίμα τους ήδη από την ηλικία των 65 ετών. Αν και δεν είναι ακόμη σαφές πώς ακριβώς αυτές οι «υπογραφές» αίματος επηρεάζουν τη μακροχρόνια υγεία ή πώς συνδέονται με τη γενετική και τον τρόπο ζωής, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ενδέχεται να παίζουν έναν προστατευτικό ρόλο απέναντι στη γήρανση και τις ασθένειες.
Αν αυτή η υπόθεση επιβεβαιωθεί, οι συγκεκριμένοι δείκτες θα μπορούσαν να αποτελέσουν βασικούς στόχους μελλοντικής έρευνας στον τομέα της μακροζωίας.
Η περίπτωση της 117χρονης Maria Branyas
Νωρίτερα φέτος, ερευνητές στην Ισπανία πραγματοποίησαν μία από τις πιο εκτενείς φυσιολογικές και γενετικές αναλύσεις που έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα σε έναν υπεραιωνόβιο άνθρωπο. Το αντικείμενο της μελέτης ήταν η Maria Branyas, η οποία έφτασε τα 117 χρόνια ζωής και συγκαταλεγόταν στους γηραιότερους ανθρώπους στον κόσμο.
Τα δείγματα αίματός της αποκάλυψαν πολλαπλούς δείκτες υγιούς ανοσοποιητικού συστήματος, καθώς και εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα «κακής» χοληστερόλης. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα κύτταρά της συμπεριφέρονταν σαν να προέρχονταν από άτομο πολύ νεότερης ηλικίας.
Τα τελομερή και ένα παράδοξο πλεονέκτημα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε το εύρημα της «τεράστιας διάβρωσης» στα τελομερή της Branyas (τα προστατευτικά «καλύμματα» στα άκρα των χρωμοσωμάτων). Τα τελομερή προστατεύουν το γενετικό υλικό, ενώ μικρότερο μήκος τους έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο θανάτου.
Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες υποδηλώνουν ότι στους γηραιότερους των γηραιότερων τα τελομερή δεν αποτελούν αξιόπιστο βιοδείκτη γήρανσης. Αντίθετα, η ύπαρξη πολύ μικρών τελομερών μπορεί να προσέφερε στην Maria Branyas ένα απρόσμενο πλεονέκτημα: η περιορισμένη διάρκεια ζωής των κυττάρων της ενδέχεται να ανέστειλε τον πολλαπλασιασμό καρκινικών κυττάρων.
«Η εικόνα που προκύπτει από τη μελέτη μας, αν και βασίζεται σε ένα μόνο άτομο, δείχνει ότι η εξαιρετικά προχωρημένη ηλικία και η κακή υγεία δεν είναι εγγενώς συνδεδεμένες», σημειώνουν οι επικεφαλής της έρευνας, επιγενετιστές Eloy Santos-Pujol και Aleix Noguera-Castells.
Η επιστημονική στροφή στους εκατονταετείς
Καθώς ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι ξεπερνούν τα 100 χρόνια ζωής, οι εκατονταετείς έχουν προσελκύσει αυξανόμενο επιστημονικό ενδιαφέρον, με την ανάλυση του αίματός τους να αποτελεί βασικό άξονα έρευνας.
Χαρακτηριστική είναι μια μελέτη από την Κίνα, που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο, η οποία ανέλυσε προφίλ αίματος 65 εκατονταετών σε μία συγκεκριμένη περιοχή. Σε σύγκριση με μεγαλύτερους και μεσήλικες συμμετέχοντες, όσοι έφτασαν τα 100 παρουσίαζαν χαμηλότερα επίπεδα λιπαρών οξέων, λιπαρών αλκοολών και άλλων βασικών μεταβολιτών.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα ευρήματα αυτά θα μπορούσαν στο μέλλον να χρησιμοποιηθούν για την πρόβλεψη της ανθρώπινης διάρκειας ζωής, ακόμη και για τη δημιουργία εξετάσεων αίματος που θα λειτουργούν ως «ρολόγια μακροζωίας».
«Τα μεταβολικά προφίλ πλάσματος των εκατονταετών διέφεραν σημαντικά από εκείνα των δύο νεότερων πληθυσμών», αναφέρουν οι ερευνητές, προσθέτοντας ότι «τα ευρήματά μας θα συμβάλουν στην κατανόηση της μεταβολικής ρύθμισης της μακροζωίας και ενδέχεται να προωθήσουν την κλινική γεροντολογία στο μέλλον».
Το αίμα ως φορέας υγείας και ορίων
Η κυκλοφορία του αίματος φαίνεται να αποτελεί ένα κρίσιμο κανάλι μέσω του οποίου μεταφέρονται δείκτες υγείας και μακροζωίας. Το περιεχόμενο του αίματος μπορεί να επηρεάσει το σώμα, τον εγκέφαλο, αλλά και τον κίνδυνο ασθένειας ή θανάτου. Πρόσφατες μελέτες έχουν εξετάσει ακόμη και το πώς το νεανικό αίμα μπορεί να αντιστρέψει τη γήρανση σε ανθρώπινα κύτταρα του δέρματος.
Παρά τα εντυπωσιακά ευρήματα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το πεδίο είναι εξαιρετικά πολύπλοκο. Το αίμα είναι εγγενώς ποικίλο και, αν και η ανακάλυψη βιοδεικτών υγιούς γήρανσης είναι πολύτιμη, η ερμηνεία τους παραμένει δύσκολη. Προς το παρόν, δεν υπάρχει καμία μεμονωμένη εξέταση αίματος που να μπορεί να προβλέψει αξιόπιστα πόσο θα ζήσει ένας άνθρωπος.
Διατροφή, γονίδια και τύχη
Ο τρόπος ζωής, η γενετική αλλά και η καθαρή τύχη μπορούν να αλλάξουν απρόβλεπτα την πορεία της ζωής. Ωστόσο, το αίμα των υπερηλικιωμένων ίσως βοηθήσει στον εντοπισμό των «γρήγορων γηρασκόντων», δηλαδή όσων διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πρόωρης θνησιμότητας.
Τον Νοέμβριο του 2024, μελέτη που ανέλυσε εκατοντάδες μεταβολίτες σε δείγματα αίματος περίπου 5.000 ατόμων ηλικίας 18 έως 110 ετών εντόπισε μια μοναδική υπογραφή που σχετίζεται με την ακραία μακροζωία. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν, σύμφωνα με τους συγγραφείς, «τον κρίσιμο ρόλο των απαραίτητων λιπαρών οξέων στη σύνδεση των λιπιδίων με άλλες μεταβολικές διεργασίες».
Πολλοί από τους μεταβολίτες που σχετίζονται με τη γήρανση συνδέονταν άμεσα με τη διατροφή, υποδεικνύοντας ότι οι διατροφικές παρεμβάσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν εργαλείο για πιο υγιή γήρανση.
Το μεσογειακό πρότυπο και το νεανικό μικροβίωμα
Η ίδια η Maria Branyas ακολουθούσε μεσογειακή διατροφή, με υψηλή κατανάλωση γιαουρτιού, στοιχείο που οι ερευνητές εκτιμούν ότι ίσως συνέβαλε στη μακροζωία της. Το μικροβίωμα του εντέρου της βρέθηκε να είναι εντυπωσιακά «νεανικό».
Αν και το γονιδίωμα παίζει καθοριστικό ρόλο στη διάρκεια ζωής, οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα γονίδια δεν αποτελούν μοίρα. Το περιβάλλον και ο τρόπος ζωής μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το προσδόκιμο ζωής.
Το στοίχημα του μέλλοντος
Οι ερευνητές παραμένουν αισιόδοξοι ότι η συστηματική μελέτη των εκατονταετών και των υπεραιωνόβιων θα μεταφραστεί κάποια μέρα σε φαρμακευτικές ή συμπεριφορικές παρεμβάσεις που θα ωφελήσουν το σύνολο του πληθυσμού. Το αίμα τους, τελικά, ίσως αποδειχθεί όχι ελιξίριο αθανασίας, αλλά πολύτιμος οδηγός για μια πιο μακρά και υγιή ζωή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου